ACT training: de complete gids voor professionals (2026)

Door Saskia Dijksma, oprichter van Invivo ACT Academy

Wie in de zorg, de ggz, het onderwijs of het sociaal domein werkt, hoort de term steeds vaker: ACT. Teams volgen een ACT training, collega’s noemen het in de wandelgangen, en misschien vraag je je af wat er achter die drie letters zit. In deze gids leg ik uit wat een ACT training inhoudt, welke vormen er zijn, voor wie het geschikt is en waar je op let bij het kiezen van een training of opleider.

Wat is ACT?

ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy, een vorm van gedragstherapie uit de derde generatie. De kern in één zin: je leert anders omgaan met moeilijke gedachten en gevoelens, zodat je kunt blijven doen wat je belangrijk vindt. Niet het gevecht tegen de klacht staat centraal, maar de vraag waar je heen wilt met je leven en je werk.

Een uitgebreide uitleg van de achtergrond en de werking vind je op onze pagina Wat is ACT. Voor deze gids is vooral dit belangrijk: ACT is ontwikkeld als therapie, maar de principes blijken net zo waardevol buiten de behandelkamer. In dat geval spreken we van Acceptance and Commitment Training. Zelfde afkorting, zelfde model, andere toepassing.

Therapie of training: de T maakt het verschil

Dit onderscheid zorgt vaak voor verwarring, dus laten we het meteen helder maken. ACT als therapie is een behandeling: een cliënt werkt met een therapeut aan klachten zoals angst, somberheid of chronische pijn. ACT als training is geen behandeling. Deelnemers zijn geen cliënten, maar professionals die het model leren kennen en toepassen. Op zichzelf, op hun werk, en soms ook op de mensen die zij begeleiden.

Een ACT training voor een wijkteam of behandelteam gaat dus niet over wat er mis is met de deelnemers. Het gaat over de vraag hoe je overeind blijft in werk dat veel van je vraagt, en hoe je als team met elkaar samenwerkt als de druk oploopt.

Wat leer je in een ACT training?

Elke serieuze ACT training is gebouwd rond de zes kernprocessen van het model, vaak weergegeven in het zogeheten hexaflex. Samen vormen ze psychologische flexibiliteit: het vermogen om aanwezig te blijven bij wat er is, en tegelijkertijd te handelen naar wat je belangrijk vindt.

Acceptatie: ruimte maken voor ongemak in plaats van ertegen vechten
Defusie: afstand nemen van gedachten, zodat ze je gedrag niet dicteren
Hier en nu: met aandacht aanwezig zijn bij wat er op dit moment gebeurt
Zelf als context: jezelf leren zien als meer dan je gedachten en je rol
Waarden: helder krijgen wat er voor jou echt toe doet, in werk en leven
Toegewijd handelen: concrete stappen zetten in de richting van die waarden

Op papier klinkt dat abstract. In een goede training word het concreet, omdat je er zelf mee oefent. Je onderzoekt je eigen valkuilen, je eigen “moetens” en je eigen waarden. Wie wil zien hoe dat er in de praktijk uitziet, vindt in ons artikel met ACT oefeningen voor op het werk een reeks werkvormen die in trainingen veel worden gebruikt.

Welke vormen van ACT training zijn er?

Het aanbod in Nederland is breed, van een kennismaking van een dagdeel tot meerjarige opleidingen. Grofweg zijn dit de smaken:

Masterclass of introductieworkshop

Een dagdeel waarin je het model leert kennen en een paar oefeningen aan den lijve ervaart. Geschikt als kennismaking, of als opmaat naar een langere training. Verwacht geen blijvende gedragsverandering van één middag; verwacht wel dat je begrijpt waarom dit model zoveel professionals aanspreekt.

Basistraining

Meestal twee tot vier dagen. Je doorloopt alle zes kernprocessen, oefent met situaties uit je eigen werk en leert de basis van het model toepassen. Dit is voor de meeste teams en professionals het beste startpunt. In ons artikel over de ACT basistraining lees je precies wat je van zo’n programma mag verwachten.

Verdiepende training of vervolgopleiding

Voor wie de basis kent en verder wil, bijvoorbeeld gericht op een specifieke doelgroep of op het begeleiden van anderen met ACT. Hier wordt het ambacht verfijnd: je leert processen herkennen bij de mensen met wie je werkt en je interventies daarop afstemmen.

Train de trainer

Medewerkers uit de eigen organisatie worden opgeleid om zelf ACT werkvormen te begeleiden. Voor organisaties die ACT willen borgen is dit de duurzaamste route: de kennis blijft in huis, ook als de externe trainer vertrekt.

Supervisie, intervisie en boostersessies

Na een training begint het echte werk. Supervisie en intervisie helpen professionals om ACT toe te passen op eigen casuïstiek. Boostersessies, korte opfrisbijeenkomsten na een paar maanden, halen het geleerde terug op het moment dat de waan van de dag het dreigt te winnen.

Open inschrijving of incompany?

Trainingen met open inschrijving zijn er volop, en voor een individuele professional zijn ze een prima keuze. Voor teams ligt dat anders. In de zestien jaar dat ik met teams in de ggz werkte, zag ik steeds hetzelfde: de grootste winst zit niet in wat een individu leert, maar in wat een team samen gaat doen. Een gezamenlijke taal, dezelfde metaforen, en de afspraak om elkaar aan te spreken op vermijding.

Een incompany ACT training heeft daarnaast een praktisch voordeel: de inhoud wordt afgestemd op jullie casuïstiek. De voorbeelden komen uit de wijk, de behandelkamer of het klaslokaal waarin jullie dagelijks staan, niet uit een handboek. Bekijk ons incompany aanbod om te zien hoe zo’n traject eruitziet.

Voor wie is een ACT training geschikt?

In principe voor iedereen die met mensen werkt. In de praktijk zien wij vooral deze groepen:

Behandelteams in de ggz die het model in hun behandelingen willen gebruiken en zelf overeind willen blijven
Wijkteams en jeugdzorgprofessionals die dagelijks schakelen tussen zware casussen
Zorgteams die kampen met werkdruk, verzuim of verloop
Docenten en onderwijsteams die meer willen dan overleven tot de vakantie

Voorkennis is voor een basistraining niet nodig. Wat wél nodig is: de bereidheid om naar je eigen gedrag te kijken. ACT is ervaringsgericht leren, geen theorieles.

Wat levert een ACT training op?

Voor de professional: gereedschap om met stress, lastige gedachten en emotionele belasting om te gaan zonder erin te verdrinken of ervoor weg te lopen. Voor het team: een gedeelde taal om zwaarte bespreekbaar te maken zonder oplosreflex. Voor de organisatie: medewerkers die hun werk met aandacht en energie blijven doen, wat zich vertaalt in meer werkplezier en minder uitval.

Ik ben voorzichtig met grote beloftes. Eén training verandert geen organisatiecultuur. Wat ik wel uit eigen ervaring kan zeggen: bij Invivo Clinics en Invivo Kids, de ggz-instellingen die ik heb opgebouwd en waar volledig vanuit ACT wordt gewerkt, hoorde een laag ziekteverzuim en weinig verloop jarenlang bij de normale gang van zaken. Niet omdat het werk daar lichter was, maar omdat de manier van omgaan met zwaarte er anders was.

Waar let je op bij het kiezen van een ACT training?

Ervaringsgericht boven theoretisch. ACT leer je door te doen. Vraag hoeveel tijd er zit in oefenen versus luisteren.
Een trainer met praktijkervaring. Iemand die zelf in de modder heeft gestaan, snapt jouw casuïstiek sneller dan iemand die het model alleen uit boeken kent.
Accreditatie. Voor veel beroepsgroepen zijn punten beschikbaar. Controleer bij welke registers de training is geaccrediteerd; onze accreditaties staan op een rij.
Borging na de training. Vraag wat er gebeurt na de laatste trainingsdag. Zonder boosters, intervisie of interne trainers zakt elk geleerd gedrag weg.
Maatwerk voor teams. Wordt de inhoud afgestemd op jullie werkveld, of krijgt elk team hetzelfde programma?

Veelgestelde vragen

Heb ik voorkennis nodig voor een ACT training?

Nee. Een basistraining of masterclass vraagt geen voorkennis. Verdiepende trainingen bouwen voort op de basis.

Hoe lang duurt een ACT training?

Een kennismakende masterclass duurt een dagdeel. Een basistraining beslaat meestal twee tot vier dagen, vaak verspreid over enkele weken zodat je tussendoor kunt oefenen. Volledige opleidingstrajecten met verdieping en borging lopen langer.

Is ACT hetzelfde als mindfulness?

Nee, al is mindfulness wel een van de zes processen binnen ACT. Het verschil: mindfulness traint aandacht, ACT verbindt die aandacht aan gedrag. Je leert niet alleen opmerken wat er in je omgaat, maar ook kiezen wat je vervolgens doet.

Is een ACT training wetenschappelijk onderbouwd?

ACT is een evidence-based methode en behoort tot de derde generatie gedragstherapie. Er is inmiddels een grote hoeveelheid onderzoek naar de werkzaamheid, ook bij werkgerelateerde stress. De vertaalslag naar training buiten de behandelkamer bouwt op diezelfde principes.

Benieuwd wat een ACT training voor jouw team kan doen?

Invivo ACT Academy verzorgt incompany ACT trainingen voor teams in de zorg, de ggz, het onderwijs en het sociaal domein. In een kort gesprek denken we met je mee over wat er in jouw team speelt en welke vorm daarbij past. Plan een vrijblijvend gesprek.

Over de auteur

Saskia Dijksma is oprichter van Invivo ACT Academy en van Invivo Clinics en Invivo Kids, de eerste ggz-instellingen in Nederland die volledig vanuit de ACT-visie werken. Ze bouwde die organisaties in zestien jaar uit tot ruim tachtig medewerkers en traint nu teams in de zorg, de ggz, het onderwijs en het sociaal domein. Lees meer over Invivo ACT Academy.